Rozwój motoryczny dziecka wyraża się w tym, że wraz ze wzrastaniem, różnicowaniem i dojrzewaniem jego narządów i układów pojawiają się nowe ruchy, dziecko uczy się złożonych czynności, jego motoryczne zachowanie się jest coraz bardziej celowe i inteligentne.
Przejawy motoryczne zasługują na wyróżnienie z całości fizycznego rozwoju człowieka co najmniej z dwóch powodów. Po pierwsze, są one najczęstszą formą reakcji człowieka na bodźce środowiskowe i w nich, jak w zwierciadle, ujawniają się wielostronne biologiczne wartości ustroju ludzkiego. Drugim powodem, dla którego warto wyodrębnić z problematyki ontogenetycznej zjawiska zmian motorycznych, jest bogactwo rozwoju ruchowego, jego wielostronność, a przede wszystkim dynamika w pierwszym etapie życia, która fascynuje badaczy tym, że człowiek, początkowo bezradny ruchowo, w krótkim czasie opanowuje tak złożone czynności.
Ruchów, którymi człowiek dysponuje, jest ogromna liczba. Najczęściej wymienia się motoryczność produkcyjną, sportową i wyrazową.
Motoryczność produkcyjna obejmuje te czynności i działania, których głównym celem jest wytwarzanie dóbr materialnych i które wiążą się z pojęciem pracy.
Na motoryczność sportową składają się ruchy zabawowe i sportowe, a więc podnoszące sprawność fizyczną człowieka, wzmacniające jego zdrowie, pobudzające wpływające na rozwój, wychowujące oraz przynoszące wypoczynek i radość.
Motoryczność wyrazowa zasługuje na wyróżnienie jako dziedzina ruchów szczególnie bogata u człowieka. Obejmuje ona gesty, mimikę, pozy ciała, taniec itp. i służy do porozumiewania się między ludźmi tam, gdzie zawodzi język słów, pomaga w wyrażaniu uczuć niezależnie od mowy artykulacyjnej, staje się symbolem przeżyć na scenie, w balecie, w pantomimie, tworzy sztukę. W rozwoju motorycznym człowieka elementy te podlegają swoistym przemianom, niejednakowym zresztą w poszczególnych ruchach. Treść ruchu określa jego cel i pozwala zaliczyć daną czynność do jednego z rodzajów motoryczności ludzkiej. Każdy ruch zawiera określony ładunek siły, szybkości lub wytrzymałości. Siła, szybkość i wytrzymałość są fizycznymi właściwościami człowieka, zależą od funkcji i struktury organizmu ludzkiego i rozwijają się w ontogenezie. Umiejętność koordynowania ruchów jest na tyle odrębnym zjawiskiem motorycznym, że często bywa wyróżniana jako osobna cecha motoryczna i nazwana koordynacją lub zwinnością. Tak więc do cech ruchu lub cech motorycznych zalicza się przeważnie siłę, szybkość, wytrzymałość oraz niekiedy zwinność albo koordynację.
Dziecko rozpoczynające naukę szkolną chłonie w sposób jeszcze mało krytyczny wrażenia i pobudzenia płynące z coraz szerzej otwierającego się przed nim świata. Zaznacza się to też w motoryczności. Środowisko otaczające oddziałuje na organizm ciągłymi i wielorakimi czynnikami wywołując natychmiastowe reakcje – przy czym z reguły są to reakcje ruchowe. Stąd głównym rysem motoryki dziecka w pierwszych dwóch latach pobytu w szkole jest jego ruchliwość, potrzeba wyżycia się ruchowego, zaspokojenia wielkiego „głodu” ruchu, a także wrażliwością wpływy środowiska, utrudniającą dłuższą koncentracją na jednej czynności.
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Anatomia. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Anatomia. Pokaż wszystkie posty
Dojrzewanie Chłopców i Dziewcząt Pokwitanie
Dojrzewanie płciowe młodzieży, zwane okresem pokwitania jest to wiek wyróżniający się tempem, a nawet gwałtownością przemian. Zarysowujące się teraz osobnicze właściwości somatyczne i motoryczne stają się zapowiedzią cech, które charakteryzować będą później dorosłego człowieka.
Okres pokwitania rozpoczyna się ok. 10 – 11 roku życia dla dziewcząt i ok. 12 – 13 roku dla chłopców. Są to dane przeciętne, zmienność między osobnicza bywa dość znaczna.
Pierwszy etap pokwitania wiąże się niewątpliwie z działaniem hormonu wzrostowego wydzielanego przez przysadkę mózgową. Hormon ten pobudza rozrastanie się chrząstek u nasad kości długich, co w efekcie daje intensywny przyrost długości kończyn. Szybko zmienia się więc długość ciała, nawet o kilkanaście centymetrów w ciągu roku. Zjawisko to, ze względu na jego skokowy charakter, zostało nazwane skokiem pokwitaniowym. Skok pokwitaniowy doprowadza do zmiany proporcji ciała i innego wyglądu sylwetki. W skoku pokwitaniowym bierze udział każdy mięśniowy i kostny wymiar ciała. Nawet wzrastanie głowy, od kilku lat po urodzeniu pozostające praktycznie „w uśpieniu” przyspiesza się nieco u większości osobników. Szybciej rozrasta się serce oraz narządy jamy brzusznej. Szczególnie powiększają się narządy rozrodcze, uderzająco zmienia się wygląd twarzy. Zmniejsza się jednak tkanka limfatyczna, a u chłopców także tkanka tłuszczowa podskórna w obrębie kończyn. Można określić punkt maksymalnego przyspieszenia rozrostu dla różnych narządów wewnętrznych. Nie wnikając w szczegóły należy stwierdzić, że wzrost ich spóźnia się w stosunku do momentu skoku wysokości całego ciała. Na skutek tego na przykład serce znajduje się w pewnym etapie swojego rozwoju w nowej sytuacji, w której musi wykonać znaczniejszą pracę, w związku ze zwiększeniem długości ciała, a więc i długości układu krążenia, podczas gdy samo serce nie uległo jeszcze odpowiedniemu rozrostowi. Tę dysproporcję wyrównuje mechanizm regulujący czynność serca i układu krążenia przez zmiany częstości tętna i inne procesy adaptacyjne. Po przedpokwitaniowym przyroście podskórnej tkanki tłuszczowej i osiągnięciu harmonijnej budowy w młodszym wieku szkolnym, następuje teraz szybki wzrost stóp i dłoni oraz całych kończyn. Równocześnie z tym zmniejsza się grubość tkanki tłuszczowej, co zmienia dotychczasowe proporcje ciała. Dziecko jest w tej fazie pokwitania wychudzone, niezgrabne. Głowa, rosnąc wolno w obwodzie, wydłuża się, zwłaszcza dzięki wzrostowi szczęk, przede wszystkim szczęki dolnej (szczególnie u chłopców), wzrasta silniej łuk brwiowy, nos się wydłuża, rosną nieco uszy, gałki oczne głębiej się osadzają, zmienia się rysunek ust. W związku ze zmianą budowy twarzy mija dziecięcość rysów, twarz pierwotnie brzydnie, aby po okresie dojrzewania płciowego osiągnąć już dorosły wyraz. Szyja wydłuża się, u chłopców następuje wzrost krtani, wydłużenie strun głosowych i zmiana tonacji głosu – mutacja. Obok rozrostu kości, również znaczniejsze powiększanie się miękkich tkanek ciała, z wyraźną przewagą umięśnienia u chłopców, a tkanki tłuszczowej u dziewcząt – co jeszcze silniej zaznacza różnice, dymorfizm płciowy.
Zmiany somatyczne we wzrastaniu i budowie nie są jedynymi ani pierwszymi przejawami pokwitania. Ważniejsze od nich wydają się zmiany w układzie rozrodczym. Rozwój narządów płciowych jest w okresie pokwitania szczególnie szybki. Osiągają one dojrzałe rozmiary jeszcze przed zakończeniem rozrostu całego ciała. Jedynie gruczoł krokowy, prostata, jest opóźniony we wzrastaniu. Cechy płciowe dzieli się na pierwszorzędne – gonady, drugorzędne, do których zalicza się wewnętrzne drogi płciowe, gruczoły piersiowe i zewnętrzne narządy płciowe, oraz trzeciorzędne, obejmujące owłosienie łonowe i pachowe, cechy twarzy, mutację głosu itp. Sygnałem dojrzewania aparatu rozrodczego (pierwszorzędnych i drugorzędnych cech płciowych) jest u dziewcząt pojawienie się pierwszej menstruacji, a u chłopców nocnych polucji, choć ten objaw nie ma takiej wartości diagnostycznej jak „menarche” u dziewcząt.
Oprócz wzrastania i różnicowania się somatycznego, tak typowego dla wieku pokwitania, oraz rozrostu i dojrzewania aparatu rozrodczego, także charakterystycznego dla tego okresu, można wymienić liczne inne przemiany morfologiczne i fizjologiczne, jakie ujawniają się równolegle z dojrzewaniem płciowym. A więc dostrzegalne różnice w funkcji układu krążenia, w poziomie podstawowej przemiany materii, w zmianie składu tkanek, głownie kostnej i mięśniowej, we wzroście pojemności oddechowej płuc, wymiany gazowej i ciśnienia pęcherzykowego w płucach, w zwiększeniu się czynności gruczołów potowych i łojowych. Powoduje to pogorszenie się cery i wystąpienie trądzika oraz wzmożone pocenie połączone często z intensywnym zapachem.
Są to także różnice w widzeniu, spowodowane przejściową krótkowzrocznością u dziewcząt ok. 11 – 12 roku życia, a u chłopców ok. 13 – 14 roku w związku ze zmianą kształtu gałki ocznej.
Na ogół panuje przekonanie, że okres pokwitania powoduje obniżenie odporności organizmu i większą podatność na szkodliwe wpływy zewnętrzne. Nawet organizm rozwijający się normalnie wymaga w wieku pokwitania sporo troski. Powinna się ona wyrażać przede wszystkim w przestrzeganiu higieny osobistej, ponieważ skóra o spotęgowanym wydzielaniu i bardziej podatna na zakażenia musi być utrzymywana w większej czystości. W tym okresie ważne jest ułożenie odpowiedniego trybu życia, a szczególnie przestrzeganie właściwych stosunków między pracą a odpoczynkiem, między emocjami i odprężeniem oraz zachowanie odpowiedniej pory i długości snu. Nowego znaczenia nabiera racjonalne odżywianie wobec występującego znowu zwiększonego zapotrzebowania składników niezbędnych do rozbudowy ustroju i związanego z tym wzmożonego apetytu.
Okres młodzieńczy kończy etap życia, w którym występowała przewaga procesów budowy nad rozpadem. Od tej pory rozpoczyna się etap charakteryzujący się względną równowagą tych zjawisk. Organizm zwolniony z trudów związanych z rozrastaniem, różnicowaniem i dojrzewaniem skupia główne wysiłki na utrzymaniu procesów życiowych, na zachowaniu równowagi środowiska wewnętrznego wobec czynników zewnętrznych, na optymalnej adaptacji do świata otaczającego. O tym jak wysiłkom tym podoła, decyduje w przeważającej mierze przebieg procesów rozwojowych z poprzednich etapów jego życia.
Okres pokwitania rozpoczyna się ok. 10 – 11 roku życia dla dziewcząt i ok. 12 – 13 roku dla chłopców. Są to dane przeciętne, zmienność między osobnicza bywa dość znaczna.
Pierwszy etap pokwitania wiąże się niewątpliwie z działaniem hormonu wzrostowego wydzielanego przez przysadkę mózgową. Hormon ten pobudza rozrastanie się chrząstek u nasad kości długich, co w efekcie daje intensywny przyrost długości kończyn. Szybko zmienia się więc długość ciała, nawet o kilkanaście centymetrów w ciągu roku. Zjawisko to, ze względu na jego skokowy charakter, zostało nazwane skokiem pokwitaniowym. Skok pokwitaniowy doprowadza do zmiany proporcji ciała i innego wyglądu sylwetki. W skoku pokwitaniowym bierze udział każdy mięśniowy i kostny wymiar ciała. Nawet wzrastanie głowy, od kilku lat po urodzeniu pozostające praktycznie „w uśpieniu” przyspiesza się nieco u większości osobników. Szybciej rozrasta się serce oraz narządy jamy brzusznej. Szczególnie powiększają się narządy rozrodcze, uderzająco zmienia się wygląd twarzy. Zmniejsza się jednak tkanka limfatyczna, a u chłopców także tkanka tłuszczowa podskórna w obrębie kończyn. Można określić punkt maksymalnego przyspieszenia rozrostu dla różnych narządów wewnętrznych. Nie wnikając w szczegóły należy stwierdzić, że wzrost ich spóźnia się w stosunku do momentu skoku wysokości całego ciała. Na skutek tego na przykład serce znajduje się w pewnym etapie swojego rozwoju w nowej sytuacji, w której musi wykonać znaczniejszą pracę, w związku ze zwiększeniem długości ciała, a więc i długości układu krążenia, podczas gdy samo serce nie uległo jeszcze odpowiedniemu rozrostowi. Tę dysproporcję wyrównuje mechanizm regulujący czynność serca i układu krążenia przez zmiany częstości tętna i inne procesy adaptacyjne. Po przedpokwitaniowym przyroście podskórnej tkanki tłuszczowej i osiągnięciu harmonijnej budowy w młodszym wieku szkolnym, następuje teraz szybki wzrost stóp i dłoni oraz całych kończyn. Równocześnie z tym zmniejsza się grubość tkanki tłuszczowej, co zmienia dotychczasowe proporcje ciała. Dziecko jest w tej fazie pokwitania wychudzone, niezgrabne. Głowa, rosnąc wolno w obwodzie, wydłuża się, zwłaszcza dzięki wzrostowi szczęk, przede wszystkim szczęki dolnej (szczególnie u chłopców), wzrasta silniej łuk brwiowy, nos się wydłuża, rosną nieco uszy, gałki oczne głębiej się osadzają, zmienia się rysunek ust. W związku ze zmianą budowy twarzy mija dziecięcość rysów, twarz pierwotnie brzydnie, aby po okresie dojrzewania płciowego osiągnąć już dorosły wyraz. Szyja wydłuża się, u chłopców następuje wzrost krtani, wydłużenie strun głosowych i zmiana tonacji głosu – mutacja. Obok rozrostu kości, również znaczniejsze powiększanie się miękkich tkanek ciała, z wyraźną przewagą umięśnienia u chłopców, a tkanki tłuszczowej u dziewcząt – co jeszcze silniej zaznacza różnice, dymorfizm płciowy.
Zmiany somatyczne we wzrastaniu i budowie nie są jedynymi ani pierwszymi przejawami pokwitania. Ważniejsze od nich wydają się zmiany w układzie rozrodczym. Rozwój narządów płciowych jest w okresie pokwitania szczególnie szybki. Osiągają one dojrzałe rozmiary jeszcze przed zakończeniem rozrostu całego ciała. Jedynie gruczoł krokowy, prostata, jest opóźniony we wzrastaniu. Cechy płciowe dzieli się na pierwszorzędne – gonady, drugorzędne, do których zalicza się wewnętrzne drogi płciowe, gruczoły piersiowe i zewnętrzne narządy płciowe, oraz trzeciorzędne, obejmujące owłosienie łonowe i pachowe, cechy twarzy, mutację głosu itp. Sygnałem dojrzewania aparatu rozrodczego (pierwszorzędnych i drugorzędnych cech płciowych) jest u dziewcząt pojawienie się pierwszej menstruacji, a u chłopców nocnych polucji, choć ten objaw nie ma takiej wartości diagnostycznej jak „menarche” u dziewcząt.
Oprócz wzrastania i różnicowania się somatycznego, tak typowego dla wieku pokwitania, oraz rozrostu i dojrzewania aparatu rozrodczego, także charakterystycznego dla tego okresu, można wymienić liczne inne przemiany morfologiczne i fizjologiczne, jakie ujawniają się równolegle z dojrzewaniem płciowym. A więc dostrzegalne różnice w funkcji układu krążenia, w poziomie podstawowej przemiany materii, w zmianie składu tkanek, głownie kostnej i mięśniowej, we wzroście pojemności oddechowej płuc, wymiany gazowej i ciśnienia pęcherzykowego w płucach, w zwiększeniu się czynności gruczołów potowych i łojowych. Powoduje to pogorszenie się cery i wystąpienie trądzika oraz wzmożone pocenie połączone często z intensywnym zapachem.
Są to także różnice w widzeniu, spowodowane przejściową krótkowzrocznością u dziewcząt ok. 11 – 12 roku życia, a u chłopców ok. 13 – 14 roku w związku ze zmianą kształtu gałki ocznej.
Na ogół panuje przekonanie, że okres pokwitania powoduje obniżenie odporności organizmu i większą podatność na szkodliwe wpływy zewnętrzne. Nawet organizm rozwijający się normalnie wymaga w wieku pokwitania sporo troski. Powinna się ona wyrażać przede wszystkim w przestrzeganiu higieny osobistej, ponieważ skóra o spotęgowanym wydzielaniu i bardziej podatna na zakażenia musi być utrzymywana w większej czystości. W tym okresie ważne jest ułożenie odpowiedniego trybu życia, a szczególnie przestrzeganie właściwych stosunków między pracą a odpoczynkiem, między emocjami i odprężeniem oraz zachowanie odpowiedniej pory i długości snu. Nowego znaczenia nabiera racjonalne odżywianie wobec występującego znowu zwiększonego zapotrzebowania składników niezbędnych do rozbudowy ustroju i związanego z tym wzmożonego apetytu.
Okres młodzieńczy kończy etap życia, w którym występowała przewaga procesów budowy nad rozpadem. Od tej pory rozpoczyna się etap charakteryzujący się względną równowagą tych zjawisk. Organizm zwolniony z trudów związanych z rozrastaniem, różnicowaniem i dojrzewaniem skupia główne wysiłki na utrzymaniu procesów życiowych, na zachowaniu równowagi środowiska wewnętrznego wobec czynników zewnętrznych, na optymalnej adaptacji do świata otaczającego. O tym jak wysiłkom tym podoła, decyduje w przeważającej mierze przebieg procesów rozwojowych z poprzednich etapów jego życia.
Charakterystyka Rozwojowa Dzieci Wstęp
Rozrastanie się ciała, kształtowanie narządów i układów, a w ślad za tym pojawianie się nowych funkcji – ten złożony proces rozwoju trwa u człowiek prawie ¼ - ⅓ życia, a więc wyjątkowo długo, jeśli porównać go z innymi ssakami. W ciągu tego okresu zmiany jakościowe przebiegają we wszystkich tkankach i układach zapewniających podstawowe czynności organizmu ludzkiego.
Jest to jednak rozwój jednolitego, aczkolwiek złożonego systemu. Znaczy to, że organizm rozwija się jako całość, chociaż przemiany dotyczą pojedynczych narządów i nierzadko obserwuje się nierównomierne tempo zmian w poszczególnych elementach ludzkiego ustroju
Ten całościowy, zintegrowany, a równocześnie ciągły i konsekwentny charakter przemian, skłania do patrzenia na proces fizycznego rozwoju człowieka jako na zjawisko jednolite.
Złożoność zjawiska zmusza nas jednak do wyróżniania w tym całościowym i ciągłym procesie pojedynczych składników : z jednej strony odrębnie przejawiających się przemian, jak wzrastanie, różnicowanie czy dojrzewanie, z drugiej zaś – przebiegu tych przemian w poszczególnych narządach i układach oraz odrębności zarysowujących się w kolejnych okresach rozwoju osobniczego.
W siódmym roku życia zaczyna się „młodszy wiek szkolny”. Trwa on do pierwszych objawów dojrzewania płciowego.
Ten okres rozwoju dziecka nie odznacza się wielkimi przemianami biologicznymi. Szkoła jest źródłem licznych nowych czynników wpływających na dziecko : sprzyjających rozwojowi – zwłaszcza umysłowemu i jednocześnie niekorzystnych dla rozwoju – głównie somatycznego i motorycznego.
Młodszy wiek szkolny jest z biologicznych względów korzystnym etapem rozwoju dziecka. Po przejściowych wahaniach spowodowanych dostosowywaniem się organizmu do nowych sytuacji szkolnych oraz innymi przemianami, jak na przykład zmianą uzębienia mlecznego na stałe, zanikają dziecięce cechy budowy i funkcji występujące u uczniów klas I – III i stopniowo dziecko zaczyna coraz bardziej upodabniać się w wyglądzie, ruchach i w zachowaniu do dorosłego. Przyrost wzrostu maleje na rzecz przekształceń w budowie. Rozrasta się kościec i układ mięśniowy. Do około dwunastego roku życia włókna mięśni szkieletowych szybko grubieją, a liczba jąder komórkowych zmniejsza się do ilości podobnej jak u dorosłych. Jednocześnie mięśnie ulegają wybitnemu usprawnieniu, wyrażającemu się m. in. Wzrostem siły i obniżeniem czasu reakcji. Zmienia się także obraz sylwetki dzieci, przy czym zaczynają występować wyraźniejsze różnice w budowie ciała chłopców i dziewcząt. Jest to wynikiem rozrostów szerokościowych mocniej akcentowanych u chłopców w obrębie barków, a u dziewcząt – bioder. Klatka piersiowa nabiera też dorosłych kształtów. W tym wieku obserwuje się dużą sprawność narządów wewnętrznych, jak serce, płuca, układ trawienia. Skład krwi dziecka upodabnia się do składu krwi dorosłego, a tętno staje się regularne. Układ nerwowy nabiera cech równowagi, dzięki czemu maleje niepokój ruchowy dziecka. Mózgowie prawie zakończyło już rozrost i obserwuje się znaczne tempo dojrzewania ośrodków w centralnym układzie nerwowym. Równolegle z tym wrażliwość zmysłów dochodzi do poziomu dorosłych, a niektóre przejawy sprawności wzroku czy słuchu są nawet wyższe niż w latach późniejszych. Tak jest na przykład ze zdolnością akomodacji oka, największą w dziesiątym roku życia, czy zdolnością różnicowania siły dźwięków.
Ten okres rozwojowy odznacza się najwyższą odpornością organizmu, a w rezultacie najmniejszą umieralnością. Związane to jest m. in. z intensywnym rozrostem układu limfatycznego i z wysoką sprawnością procesów fizjologicznych. Jest to etap wyróżniający się ogólną harmonią rozwoju. To jakby gromadzenie rezerw w organizmie i nabieranie sił do przejścia przez następny trudny okres – dojrzewanie płciowe.
Jest to jednak rozwój jednolitego, aczkolwiek złożonego systemu. Znaczy to, że organizm rozwija się jako całość, chociaż przemiany dotyczą pojedynczych narządów i nierzadko obserwuje się nierównomierne tempo zmian w poszczególnych elementach ludzkiego ustroju
Ten całościowy, zintegrowany, a równocześnie ciągły i konsekwentny charakter przemian, skłania do patrzenia na proces fizycznego rozwoju człowieka jako na zjawisko jednolite.
Złożoność zjawiska zmusza nas jednak do wyróżniania w tym całościowym i ciągłym procesie pojedynczych składników : z jednej strony odrębnie przejawiających się przemian, jak wzrastanie, różnicowanie czy dojrzewanie, z drugiej zaś – przebiegu tych przemian w poszczególnych narządach i układach oraz odrębności zarysowujących się w kolejnych okresach rozwoju osobniczego.
W siódmym roku życia zaczyna się „młodszy wiek szkolny”. Trwa on do pierwszych objawów dojrzewania płciowego.
Ten okres rozwoju dziecka nie odznacza się wielkimi przemianami biologicznymi. Szkoła jest źródłem licznych nowych czynników wpływających na dziecko : sprzyjających rozwojowi – zwłaszcza umysłowemu i jednocześnie niekorzystnych dla rozwoju – głównie somatycznego i motorycznego.
Młodszy wiek szkolny jest z biologicznych względów korzystnym etapem rozwoju dziecka. Po przejściowych wahaniach spowodowanych dostosowywaniem się organizmu do nowych sytuacji szkolnych oraz innymi przemianami, jak na przykład zmianą uzębienia mlecznego na stałe, zanikają dziecięce cechy budowy i funkcji występujące u uczniów klas I – III i stopniowo dziecko zaczyna coraz bardziej upodabniać się w wyglądzie, ruchach i w zachowaniu do dorosłego. Przyrost wzrostu maleje na rzecz przekształceń w budowie. Rozrasta się kościec i układ mięśniowy. Do około dwunastego roku życia włókna mięśni szkieletowych szybko grubieją, a liczba jąder komórkowych zmniejsza się do ilości podobnej jak u dorosłych. Jednocześnie mięśnie ulegają wybitnemu usprawnieniu, wyrażającemu się m. in. Wzrostem siły i obniżeniem czasu reakcji. Zmienia się także obraz sylwetki dzieci, przy czym zaczynają występować wyraźniejsze różnice w budowie ciała chłopców i dziewcząt. Jest to wynikiem rozrostów szerokościowych mocniej akcentowanych u chłopców w obrębie barków, a u dziewcząt – bioder. Klatka piersiowa nabiera też dorosłych kształtów. W tym wieku obserwuje się dużą sprawność narządów wewnętrznych, jak serce, płuca, układ trawienia. Skład krwi dziecka upodabnia się do składu krwi dorosłego, a tętno staje się regularne. Układ nerwowy nabiera cech równowagi, dzięki czemu maleje niepokój ruchowy dziecka. Mózgowie prawie zakończyło już rozrost i obserwuje się znaczne tempo dojrzewania ośrodków w centralnym układzie nerwowym. Równolegle z tym wrażliwość zmysłów dochodzi do poziomu dorosłych, a niektóre przejawy sprawności wzroku czy słuchu są nawet wyższe niż w latach późniejszych. Tak jest na przykład ze zdolnością akomodacji oka, największą w dziesiątym roku życia, czy zdolnością różnicowania siły dźwięków.
Ten okres rozwojowy odznacza się najwyższą odpornością organizmu, a w rezultacie najmniejszą umieralnością. Związane to jest m. in. z intensywnym rozrostem układu limfatycznego i z wysoką sprawnością procesów fizjologicznych. Jest to etap wyróżniający się ogólną harmonią rozwoju. To jakby gromadzenie rezerw w organizmie i nabieranie sił do przejścia przez następny trudny okres – dojrzewanie płciowe.
Subskrybuj:
Posty (Atom)